Gebouwautomatisering: ‘We staan pas aan het begin’
De verduurzaming van gebouwen is al lang geen abstract toekomstbeeld meer. Waar het ooit draaide om isolatie en zuinige installaties, verschuift de aandacht nu razendsnel naar data, software en slimme systemen. In die ontwikkeling speelt technologie niet alleen een ondersteunende rol, maar wordt het steeds vaker de drijvende kracht achter echte energiebesparing. Volgens Hans van der Scheer, ICT-manager bij Warmtebouw, staan we pas aan het begin van wat mogelijk is. ‘De echte winst moet nog komen’, stelt hij nuchter.
Van der Scheer beweegt zich dagelijks op het snijvlak van techniek en digitalisering. Binnen Warmtebouw is hij verantwoordelijk voor alles wat met softwareontwikkeling, systeembeheer en automatisering te maken heeft. Tegelijkertijd denkt hij mee over commerciële strategie en innovatie. Die combinatie van praktijk en visie maakt dat hij scherp ziet hoe snel de wereld van gebouwautomatisering verandert. Wat hem betreft ligt de sleutel tot versnelling in het samenbrengen van disciplines. Waar veel partijen nog werken met losse schakels – installateurs aan de ene kant en softwareontwikkelaars aan de andere – kiest Warmtebouw bewust voor integratie. ‘Wij ontwikkelen zowel de techniek als de software zelf,’ legt hij uit. ‘Daardoor zijn we niet afhankelijk en kunnen we sneller schakelen.’
Die integrale aanpak komt tot uiting in WB-ECO, een eigen ontwikkelde applicatie die gebouwen uitleest en energieprestaties inzichtelijk maakt. In de basis vertaalt het systeem complexe data naar overzichtelijke grafieken. Maar achter die ogenschijnlijke eenvoud schuilt een krachtige analyse-engine. Gebruikers zien niet alleen wat hun gebouw verbruikt, maar vooral wanneer en waarom. Dat inzicht is essentieel, want de vraag vanuit de markt ontstaat zelden spontaan. Van der Scheer is daar uitgesproken over: ‘De echte vraag van klanten is er eigenlijk niet.’ Comfort staat voorop; energieverbruik is vaak bijzaak. Toch verandert dat snel, vooral onder invloed van wetgeving. De GACS regelgeving (Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem, red.) – die gebouweigenaren verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen en te rapporteren – fungeert als belangrijke katalysator. Organisaties moeten aantonen dat zij actief werken aan verduurzaming. Dat betekent niet alleen plannen maken, maar ook onderbouwen met data. Hier komt de rol van systemen zoals WB-ECO nadrukkelijk naar voren. Ze helpen bij het opstellen van maatregelen, het monitoren van resultaten en het rapporteren richting instanties zoals de RVO.
Toch is wetgeving slechts één kant van het verhaal. Minstens zo belangrijk is de financiële prikkel. ‘Uiteindelijk zijn ondernemers gevoelig voor geld besparen of verdienen,’ zegt Van der Scheer. Duurzaamheid wordt daarmee niet alleen een verplichting, maar ook een businesscase. Zeker nu energieprijzen fluctueren en efficiëntie direct doorwerkt in de exploitatie.
Gebouwautomatisering
Binnen die context groeit de rol van gebouwautomatisering explosief. Gebouwen veranderen van statische constructies in dynamische systemen waarin alles met elkaar verbonden is. Klimaatinstallaties, verlichting, toegangscontrole en zelfs agenda’s worden geïntegreerd in één overkoepelend platform. ‘Je ziet dat installateurs steeds meer system integrators worden’, aldus Van der Scheer.
De volgende stap in die evolutie is het gebruik van kunstmatige intelligentie. Waar systemen nu nog vooral registreren en visualiseren, beginnen ze steeds vaker zelf te analyseren en adviseren. Warmtebouw experimenteert daar al actief mee. Door verschillende databronnen te combineren – van energieverbruik tot projectinformatie – kan AI patronen herkennen en concrete aanbevelingen doen. Denk aan een gebouw dat ’s nachts energie verbruikt terwijl er niemand aanwezig is, of een installatie die structureel inefficiënt draait. Waar dit voorheen handmatig moest worden geanalyseerd, gebeurt dat nu automatisch. ‘De AI leest de data en komt zelf met besparingsmaatregelen,’ vertelt Van der Scheer.
Kinderschoenen
Die ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen, maar de potentie is enorm. In plaats van statische software, die alleen reageert op vooraf ingestelde parameters, ontstaan dynamische systemen die continu leren en optimaliseren. Gebouwen worden als het ware digital twins: virtuele kopieën die realtime inzicht geven in prestaties en gedrag.
Dat heeft niet alleen impact op energieverbruik, maar ook op de manier van werken. Routinematige taken verdwijnen of worden geautomatiseerd, terwijl de rol van vakmensen verschuift naar complexere, waardevollere werkzaamheden. ‘Onze monteurs worden alleen maar belangrijker,’ benadrukt Van der Scheer. Tegelijkertijd vraagt dit om een nieuwe manier van denken. AI is geen wondermiddel dat zonder context werkt. De kwaliteit van de uitkomsten hangt direct samen met de kwaliteit van de input. Dat betekent dat kennis, ervaring en data zorgvuldig moeten worden vastgelegd en ontsloten. Medewerkers moeten leren hoe ze die kennis kunnen vertalen naar systemen.
Binnen organisaties ontstaat daardoor een interessante dynamiek. Aan de ene kant is er enthousiasme over de mogelijkheden, aan de andere kant ook onzekerheid. Werkprocessen veranderen, rollen verschuiven en sommige taken verdwijnen. Het vraagt om duidelijke communicatie en perspectief. ‘Je moet mensen meenemen in die verandering’, zegt Van der Scheer. Voor klanten geldt iets vergelijkbaars. Niet iedereen is even ver in het omarmen van technologie. Waar grote organisaties vaak al dedicated teams hebben voor duurzaamheid en energiebeheer, moeten kleinere partijen nog worden begeleid. Warmtebouw speelt daarin een actieve rol, van advies tot uitvoering.
Die begeleiding gaat verder dan alleen techniek. Het begint bij bewustwording: inzicht geven in hoe een gebouw functioneert en waar kansen liggen. Vervolgens worden maatregelen bepaald en uiteindelijk uitgevoerd. Dat kan variëren van kleine optimalisaties tot grootschalige renovaties. In veel gevallen leidt dat tot concrete projecten, zoals het vervangen van installaties of het verbeteren van isolatie. Maar de echte winst zit vaak in slimmer gebruik van bestaande systemen. Door beter af te stemmen op bezetting, gebruik en gedrag, kunnen aanzienlijke besparingen worden gerealiseerd zonder grote investeringen.
De verwachting is dat AI daarin een steeds grotere rol gaat spelen. Door continu data te analyseren en systemen automatisch aan te sturen, kunnen gebouwen zichzelf optimaliseren. Denk aan verwarming die zich aanpast op basis van agenda’s, verlichting die reageert op aanwezigheid en installaties die anticiperen op gebruikspatronen.
Volgens Van der Scheer kunnen de besparingen in de komende jaren dan ook flink oplopen. Exacte percentages zijn lastig te noemen, maar dat de impact groot zal zijn, staat voor hem vast. ‘De huidige systemen zijn nog vrij simpel. Wat er nu aankomt, is een compleet andere orde.’ Daarmee verandert ook de rol van technologie in de gebouwde omgeving. Van ondersteunend hulpmiddel groeit het uit tot een centrale regisseur. Een systeem dat niet alleen monitort, maar ook beslist en stuurt. Dat vraagt om vertrouwen, maar biedt tegelijkertijd ongekende mogelijkheden. De combinatie van gebouwautomatisering, slimme software en AI vormt zo het fundament onder de volgende fase van verduurzaming. Met oplossingen zoals WB-ECO en de druk vanuit de GACS regelgeving ontstaat een ecosysteem waarin techniek, data en beleid samenkomen.
Voor Van der Scheer is één ding duidelijk: dit is geen tijdelijke trend, maar een structurele verschuiving. ‘We staan pas aan het begin’, zegt hij. En juist dat besef maakt de urgentie voelbaar. Want wie nu niet meebeweegt, loopt het risico om straks achter te blijven in een wereld waarin gebouwen niet alleen slimmer, maar ook autonomer worden.
